IKhomishana Yokhetho yaseNingizimu Afrika
| File:IEC SA logo.svg | |
| Uhlaka ngohlaka | |
|---|---|
| Ukusungulwa | 17 ngoMfumfu 1996 |
Preceding Uhlaka |
|
| Uhlobo | Uhlaka Lokhetho oluzimele |
| Igunyandawo | Ningizimu Afrika |
| Ikomkhulu | Election House, Centurion, Gauteng |
| Abasebenzi | 6,705 (2021)[1] |
| Isabelomali | 17.12 billion (2026/27)[2] |
Uhlaka esigunundayos |
|
Key document |
|
| Isizindalwebu |
elections |
IKhomishana Yokhetho yaseNingizimu Afrika, ngezinye izikhathi ebizwa ngokuthi iKhomishana Yokhetho, noma ebizwa ngegama layo langaphambilini, iKhomishana Yokhetho Ezimele noma i-IEC, iyindikimba yokuphatha ukhetho yaseNingizimu Afrika, inhlangano ezimele eyasungulwa ngaphansi kwesahluko sethoba soMthethosisekelo .
IKhomishana inesibopho sokuqhuba ukhetho oluphoqelekile lokuya ePhalamende Likazwelonke, ezishayamthetho zezifundazwe kanye nasemkhandlwini yomasipala .
IKhomishana yasungulwa mhla-17 Okthoba 1996 ukuze ithathe indawo yeKhomishana yesikhashana yokuqala eyayingamele ukhetho lokuqala lwentando yeningi lweNingizimu Afrika ngowe-1994 . Ikomkhulu layo liseCenturion, eGauteng .
Umlando
[hlela | Hlela umthombo]IKhomishana Yokhetho Ezimele Yesikhashana
[hlela | Hlela umthombo]Ngaphansi kukahulumeni wobandlululo, ukhetho eNingizimu Afrika lwaluphathwa uMnyango Wezasekhaya, ngaphansi koMthetho Wokhetho we-1979. [3]
Ukuphathwa kokhetho kwadluliselwa kuphela enhlanganweni ezimele ngesikhathi sokushintshela kumbusosobala ongabandlululi ngokobuhlanga. UMthetho Wekhomishini Yokhetho Ezimele we-1993 wasungula inhlangano yesikhashana, ebizwa ngokuthi iKhomishana Yokhetho Ezimele (igama elisalokhu lihambisana neKhomishana ekuphindaphindweni kwayo kwamanje), ukuze iphathe ukhetho lokuqala lombusosobala, olubanjwe kusukela mhla zingama-26 kuya kumhla zingama-29 kuMbasa 1994.
Yayinamalungu ayishumi nesithupha, okuhlanganisa amalungu ayishumi nanye “ahlonishwayo” aseNingizimu Afrika ayemele “ingxenye enkulu yabantu,” kanye namalungu amahlanu angamele umphakathi wamazwe omhlaba.
NgoDisemba we-1993, owayenguMongameli ngaleso sikhathi uFW de Klerk waqoka abantu baseNingizimu Afrika abalandelayo kwiKhomishana: UJohann Kriegler (uSihlalo), uDikgang Moseneke (iPhini likaSihlalo), uZak Yacoob, uBen van der Ross, uCharles Nupen, uHelen Suzman, u-Oscar Dhlomo, uFrank Chikane, uDawn Mokhobo, uJohan Heyns, noRosil Jager. Amalungu amahlanu aphesheya kwezilwandle kwakungu: uJørgen Elklit, uGay MacDougall, u-Amare Tekle, uWalter Kamba, noRon Gould.
Ukhetho lowe-1994 lwahlulelwa kabanzi ngokuthi lwalukhululekile futhi lulungile, naphezu kwezinkinga ezinkulu zohlelokulawula kanye nosongo lweNational Party lokuphikisa ukuba semthethweni kwalo enkantolo. [3] [4] IKhomishana yesikhashana yahlakazwa ekupheleni komsebenzi wayo ngasekupheleni kowe-1994, njengoba yayixhaswe ngesabelo esikhethekile sephalamende salowo nyaka kuphela.
Ukusungulwa kweKhomishana Ehlala Njalo
[hlela | Hlela umthombo]Ngemva kokhetho lowe-1994, uMthethosisekelo wesikhashana we-1993 washintshwa ngoMeyi we-1996 ngoMthethosisekelo wokugcina. UMthetho Wekhomishana Yokhetho Ezimele, ngokufanayo, wafakelelwa ngoMthetho Wekhomishana Yokhetho we-1996, owaqala ukusebenza ngomhlaka-17 Okthoba kowe-1996 futhi owasungula iKhomishana Yokhetho ngesimo sayo samanje, esihlala njalo, njengesikhungo sesahluko sethoba .
Ngomhlaka-1 kuNhlolanja 1999, uSihlalo wokuqala weKhomishana, uJohann Kriegler, wesula esikhundleni, ecaphuna izikhalazo ezahlukahlukene, okuhlanganisa nesabelomali esinganele seKhomishana, isidingo esisha sokuthi abavoti kuzodingeka babe noMazisi enomdwayinga, kanye nokuntuleka kokuzimela ngenxa yokuphazanyiswa nguMnyango Wezasekhaya. UKriegler wathathelwa indawo yisekela lakhe, uBrigalia Bam, owahlala kulesi sikhundla kwaze kwaba ngowezi-2011 futhi uhlala enguSihlalo kuphela osebenze isikhathi esiphelele.
Imisebenzi
[hlela | Hlela umthombo]Uhlaka
[hlela | Hlela umthombo]AmaKhomishana Amanje
[hlela | Hlela umthombo]Amakhomishana amanje yilawa:
- Mosotho Moepya ( USihlalo )
- UJanet Love (iPhini likaSihlalo)
- Nomsa Masuku
- Glen Mashinini
- UDhaya Pillay
AmaKhomishana angaphambili
[hlela | Hlela umthombo]Ngo-1997, uMongameli uNelson Mandela waqoka iqembu lokuqala lamaKhomishana kuKhomishana Yokhetho Ehlala Njalo: [5]
- UJohann Kriegler (uSihlalo)
- UBrigalia Bam (Iphini likaSihlalo)
- Thoko Mpumulwana
- UHerbert Vilakazi
- UFanie van der Merwe
Abanye oKhomishana bahlanganise:
- UPansy Tlakula
- UTerry Tselane [6]
- UBongani Finca [6]
- UHerbert Msimang
- URaenette Taljaard [6]
- UThami Makanya
- U-Ismail Hussain
- ↑ Annual report 2021, 2021, https://www.elections.org.za/content/Documents/Annual-reports,-reports-and-strategic-documents/Annual-reports---IEC/2021-IEC-Annual-Report, retrieved 22 November 2021
- ↑ "The Independent Electoral Commission". Kulandwe ngomhlaka 22 April 2026.
- 1 2 Padmanabhan, Vijay (2002). "Democracy's baby blocks: South Africa's electoral commissions" (PDF). New York University Law Review. 77: 1157. Cite error: Invalid
<ref>tag; name ":4" defined multiple times with different content. - ↑ Stoddard, Michael (1997). "South Africa's elections: establishing democracy at the grassroots": 83–96.
- ↑ Bauer, Constanze (2001). "The 1994 and 1999 Electoral Process/Systems: Promoting Democracy in South Africa". African Journal of Political Science / Revue Africaine de Science Politique. 6: 105–122.
- 1 2 3 Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named ":2".