Jump to content

IPhalamende yoMbuso oHlangeneyo

Kubuya ku Wikipedia
Isigodlo saseWestminster eLondon

  Iphalamende yoMbuso oHlangeneyo ungumzimba ophakameyo wkushaya umthetho woMbuso oHlangeneyo. Uhlangana esigodlweni saseWestminster eLondon. Unezindlu ezimbili: iNdlu yeZakhamuzi kanye neNdlu yamaKhosana. Inkosi iyingxenye yesithathu yePhalamende ngokomthethosisekelo. Ma izingxenye ezintathu zePhalamende zishaya umthetho, zibizwa iNkosi-ePhalamendeni. Igunya lokushaya umthetho lindluliswe kwemigwamanda yasesiKotilandi, eWelisi kanye naseNyakatho Ayilendi. Amandla andluliswe kulemizimba ayilingani. Iphalamende igcine igunya lokushaya umthetho kunamuphi umkhakha, nakuba lowomkhakha uwela ngaphansi kwamandla adlulisiwe.

iNdlu yeZakhamuzi iyigumbi langaphansi. Inamalunga angama-650. Amalunga akhethwe ngohlaka lwezifunda zokhetho zelunga elilodwa ngokokundlula isigodo kuqala. iNdlu yamaKhosana iyigumbi langaphezulu. Amalunga ayo ngamaKhosana okwoMhlaba (iziphakanyiswa ngokobude bokuphila) kanya namaKhosana okwoMoya (amabhishobhi weSonto laseNgilandi). iNdlu yeZakhamuzi ingumkhuluwa kwezokushaya umthetho. Ngaphansi kwemithetho yePhalamende ye-1911 ne-1949, iNdlu yamaKhosana ingabambezela ukushayiwa komthetho kodwa akikwazi ukunqanda ukushayiwa komthetho. Uhulumende kufanele agcine ithemba leNdlu yeZakhamuzi futhi abongqongqoshe (ikakhulu UNdunankulu woMbuso oHlangeneyo) baphenduleka kuPhalamende ngezingxoxo, ukudingidida, ukuphendula imibuzo kanye nangamakomidi wephalamende.

Iphalamende ngendlela ingayo namuhla yayisungulwe ngo mhla woku-1 kaMasingana 1801 ngaphansi kwemithetho yoBumbano 1800 ngokuhlanganisa amaPhalamende woMbuso waseBhulithani Nkulu kanye nePhalamende yase-Ayilendi. Ngasemuva kokusungulwa kweZwe eliKhululekile lase-Ayilendi umthetho weziHloko ePhalamende nazasebuKhosini we-1927, uguqule igama kuPhalamende woMbuso oHlangeneyo neNyakatho Ayilendi. Emikhulweni yeminyaka ye-19 kanye nama-20, izinkuqunguqu ezazilandelene zandisa ilungelo lokuvota, ziguqule uhlaka lokhetho eNdlini yeZakhamuzi, ziphungule amandla weNdlu yamaKhosana neqhaza lamakhosana obudlalifa. iNdlu yamaKhosana yayinegunya okwehlulela kodwa lamandla anikezwe iNkantolo ePhakeme yoMbuso oHlangeneyo.