Jump to content

iSonto laseNgilandi

Kubuya ku Wikipedia
Uphawu lweSonto laseNgilandi

iSonto laseNgilandi liyinhlangano yenkolo eliyibandla lobuKristu elimiswe ngokomthetho njengesonto lombuso eNgilandi kanye nezindawo ezingaphansi koMqhele woMbuso oHlangeneyo. Lesonto laliyibandla lokuqala lesiko lobu-Anglican. Lelisonto likhomba inkaba yalo ohlakweni lokuphatha lobuKristu oluvela esifundazweni samaRoma eBhulithani ekhulwini lwesithathu kufika kwelesithupha ngenxa yomkhankaso eKent owaholwa ngu-Augustine waseCanterbury othunywe nguPapa uGregory oMkhulu. Amalunga alebandla abizwa ngama-Anglican.

Nge-1534, iSonto laseNgilandi liphike igunya likaPapa ngenxa yomlawu weNgonyama uHenry VIII ngokuhambelana nemithetho eshayiwe yiPhalamende yaseNgilandi - lokhu kuqale i-Reformation yaseNgilandi. uSomchazankolo owayehlahla indlela eyabumba izimfundiso zenkolo zobu-Anglican kwakungumBhishobhi oPhezulu uThomas Cranmer, owathuthukisa umbhalo wenqubo yamasiko weSonto laseNgilandi: iNcwadi yoMthandazo Jikelele. Ngaphansi kweNdlovukazi uMary I, igunya likaPapa phezu kwebandla labuyiswa isikhashane, ngaphambi kokuthi umlandelimuva esikhundleni sakhe u-Elizabeth I abuyise isinqamulo ngaphakathi kweSonto laseNgilandi neSonto laseRoma. i-Elizabethan Settlement (eyangena emphoqelelweni nge-1559 kufika nge-1563) iphothule i-English Reformation. Ngalokho, yadabula indlela eholele ekutheni ibandla laseNgilandi lizibike i-via media (ibhuloho) ngaphakathi kwamagatsha obu-Protestant (ubu-Lutheran kanye nobu-Calvin) kanye nokuba ibandla elihlanganisa ubu-Reformed kanye nobu-Katoliki.

Esigabeni sangasekuqaleni se-English Reformation, kwakhukhona abomfelukholo bamaKatoliki nabamaProtestant. Lokhu kuqhubeke ezigabeni ezizekamuva eziholele ekutheni ama-Penal Laws ajezise amaKatolika kanye namaProtestant ewayengathobeli izimfundiso zeReformation. Amaqembu ahlukene aqhubeke ukuphikisana mayelana ubuholi kanye nezimfundiso zenkolo zesonto kufika ekhulweni lwe-17 lapho ibandla lawela encazelweni eqondane nobu-Katolika kakhulu okwafundiswa ngumBhishobi oPhezulu uLaud ngaphansi kweNgonyama uCharles I. Emuva kwempumelelo yama-Roundheads eMpini yeZakhamamuzi yaseNgilandi, iqembu lama-Puritan lalilawula isonto futhi kwachithwa iNcwadi yoMthandazo Jikele kanye nombuso wamaBhishobhi. iNcwadi kanye nombuso wamaBhishobi ebandleni zibuyiswe yi-Stuart Reformation nge-1660.

Kusukela i-English Reformation, isonto laseNgilandi lisebenzisa ulwimi lwesiNgisi eminqubweni wesiko. Njengebandla eliqukatha izimbonomqondo ezahlukene, iSonto laseNgilandi libandakanya izimpiko zemfundiso yenkolo ezimbalwa: amasiko ajwayelekile njengobu-Anglo-Katolika, isonto eliphakeme, isonto elingaphakathi kanye nesonto eliphansi. Leli elokugcina, isonto eliphansi, lizala uphiko oludlondlobalayo lobu-Evangelical obuqukatha i-Reformed Anglicanism, kanye nenani elincane lama-Arminian Anglicans. Ubuhlobo ngaphakathi kwabanamathele ezimfundweni ezindala nalabo abafuna imfundiso ekhululekile bunzima - izinxabano ngaphakathi kwalamaqembu zivela ezimpikiswaneni mayelana ukugcotshwa kwabesifazane ebumfundisweni kanye nomshado wobulili obufanayo. iNkosi yaseBhulithani (osesihlalweni sobukhosi manje nguCharles I) inguMlawuli oPhakeme, futhi umBhishobhi oPhezulu waseCanterbury (uSarah Mullally kusukela 28 kaMasingane 2026) ungumfundisi ophezulu kubobonke. Uhlaka lwezombusazwe lwebandla luqukatha izifunda ezingaphansi kwamabhishobi. Ngaphakathi kwazo, kunezigodi. i-General Synod of the Church of England iyisihayamthetho sebandla. Amalunga ayo ngamabhishobhi, abafundisi namakholwa. Izinqumo zayo kufanelwe zigunyazwe yiPhalamende yoMbuso oHlangeneyo.