Jump to content

Injulalwazi yobuntu

Kubuya ku Wikipedia

Ubuntu (  [1] [2] igama elichaza iqoqo lezinhlelo zezizima ezihlobene zendabuko yaBantu base-Afrika ezigcizelela ukuxhumana okuphakathi kwabantu nezwe labo elizungezile lomphakathi nelingokwenyama. "Ubuntu" kwesinye isikhathi buhunyushwa ngokuthi "Ngiyimi ngoba siiythi". NgesiXhosa, leli gama lokugcina liyasetshenziswa, kodwa livame lishiwo ngomqondo wenjulalwazi ukuthi lisho "inkolelo esibophweni sokwabelana esihlanganisa sonke isintu". [3]

Amagama ahlukene e-Afrika

[hlela | Hlela umthombo]

Nakuba igama elidumile kakhulu elibhekisela kwinjulalwazi namuhla lithi "Ubuntu", injulalwazi ibuyela emuva ekuqaleni kolimi olwandulela isintu futhi linamanye amagama amaningi kwezinye izilimi zase-Afrika.

i-Angola (gimuntu); Botswana (muthu, batho); Burkina Faso, Cote d'Ivoire, Equatorial Guinea, Guinea, Gambia Liberia, Sierra Leonne kanye neMali (maaya); Burundi (ubuntu); Cameroon (bato); Congo (bantu); Democratic Republic of Congo (bomoto, kimuntu noma bantu); Egypt (maat); I-Ethiopia (medemer, edir, kiree, mahiber, debo); iGhana (biako ye); Kenya (utu, munto, omundu noma mondo); Malawi ( Mozambique (vumuntu); iNamibia (omundu); Nigeria (mutunchi, iwa, agwa, omwayaonyamo); Rwanda (ubuntu); INingizimu Afrika (ubuntu, ubuntu noma ubuntu); INingizimu Sudan (nhiar-baai); Tanzania (utu, ubuntu noma umuntu); Uganda (obuntu, ubuntubulamu); Zambia ( bone); and Zimbabwe (unhu, hunhu, ubuntu, ubuntu).

"Ubuntu" ngokwezindimi zomdabu
Countries Language Word
Angola, DRC, ROC Kongo kimuntu, gimuntu
Botswana Setswana botho
Burundi, Rwanda Kinyarwanda, Kirundi ubuntu
Cameroon Sawabantu bato
DRC Kongo, Luba-Kasai bomoto, bantu
Kenya Kikuyu umundu[lower-alpha 1]
Kenya Ekegusii obonto
Kenya Luhya omundu
Kenya Meru munto[lower-alpha 1]
Kenya, Tanzania Swahili utu
Mozambique Makua vumuntu
Namibia Otjiherero omundu
Namibia Oshiwambo omuntu
Namibia Rukwangali muntu
South Africa, Lesotho Sesotho botho
South Africa Tshivenda vhuthu
South Africa, Zimbabwe Ndebele, Xhosa, Zulu ubuntu
Uganda Luganda obuuntu
Zambia, Malawi Chewa and Chitumbuka umunthu
Zambia Tonga ibuntu
Zimbabwe Shona unhu, hunhu

Izincasiselo

[hlela | Hlela umthombo]
UNelson Mandela ngowezi-2006 wacelwa ukuthi achaze igama elithi "ubuntu" kuvidiyo esetshenziswa ukuqalisa i-Ubuntu Linux . [4]

Kunezincasiselo eziningi ezahlukene (futhi ezingahambisani ngaso sonke isikhathi) zobuntu. [5] Ngisho noma kunezincasiselo ezahlukahlukene, Ubuntu buhlanganisa ukuncika kwabantu komunye nomunye kanye nokuvuma umthwalo wemfanelo womuntu kwabanye abantu kanye nomhlaba obazungezile. Kuyinjulalwazi esekela ubumbano kunokudlawedwa .

Amaphatho

[hlela | Hlela umthombo]
  1. ↑ Who we are: Human uniqueness and the African spirit of Ubuntu. Templeton Prize. https://www.youtube.com/watch?v=0wZtfqZ271w#t=162. Retrieved 11 January 2015.
  2. ↑ Desmond Tutu on Ubuntu. Jared Reichbaum. https://www.youtube.com/watch?v=ftjdDOfTzbk&t=0. Retrieved 11 January 2015.
  3. ↑ "About the Name". Official Ubuntu Documentation. Canonical. Archived from the original on 23 February 2013. Kulandwe ngomhlaka 2 February 2017. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  4. ↑ (in en) Experience ubuntu (video). Canonical. 24 May 2006. https://en.wikipedia.org/wiki/File:Experience_ubuntu.ogv. "In the old days, when we were young, a traveler through the country would stop at a village, and he didn't have to ask for food or for water; once he stops, the people give him food, entertain him. That is one aspect of ubuntu, but it will have various aspects."
  5. ↑ Christian B. N. Gade (2012). "What is Ubuntu? Different Interpretations among South Africans of African Descent" (PDF). South African Journal of Philosophy. 31 (3): 484–503. doi:10.1080/02580136.2012.10751789. Unknown parameter |s2cid= ignored (help)
  1. 1 2 "Person". Not a true class 14 word for "humanity".
Cite error: <ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found.