Inkangelo
Inkangelo (noma ukukhangela) kuykunzululwazi yemvelo ibhekisela ekutholeni ukwaziswa okunamandla emthonjeni oyinhloko.[1] Ihlanganisa isenzo sokuphawula noma ukuqonda izimongotho[2] nokuqoqa imininingo esekelwe emcimbini oqondile nesihloko ecwaningwayo.
Phakathi kweziphili, ukukhangela kuvame ukwenzeka ngezinzwa. Kunzululwazi, kuvame ukudlulela ngalé kokushwaya ngaphandle kosizo, okubandakanya ukusetshenziswa kwamathuluzi enzululwazi ukuhlonga, ukulinganisa, nokuqopha imininingo. Lokhu kwenza kube Lula ukukhangela isimongotho okunzima ukuba imizwa yaBantu isifikelele iyodwa.
Izinkangelo kunzululwazi zivame ukuhlukaniswa ngokwezingabunjalo noma ngokomgakonani:
- Izinkangelo zezingabunjalo zichazisa izinkondolo ezingaboniswa ngezinombolo, njengombala, ukwakheka, noma ukuziphatha.
- Izinkangelo zomngakonani zihilela ukulinganisa kwezinombolo, okutholakala ngokubala noma ngokusebenzisa amathuluzi ukunikeza amanani esomongothwenii esikhangelwayo..
Igama elithi inkangelo/ukukhangela lingabhekisela kokubili kumdludlungu wokukhangela kanye nasekwaziseni okuqoshiwe okuyiziphumo zalowo mdludlungu.
Inzululwazi
[hlela | Hlela umthombo]Indlelasu yenzululwazi ifuna ukuba izinkangelo zesimongotho semvelo zicabaye futhi zivivinye isihlawumbiselo.[3] Indlelasu ibandakanya uchunge oluziphindayo lwezinyathelo zokuphehla nokucolanisa ulwazi lwenzululwazi:[4][5]
- Buza umbuzo ngokuphathelene nesimongotho
- Yenza izinkangelo zesimongotho
- Cabaya isihlawumbiselo ezizama ukuphednula umbuzo
- Bikezela iziphumo ezihluzekile, ezikhangelekayo zesihlawumbiselo ezingakaphenywa
- Vivinya izibikezelo zesihlawumbiselo ngemigcanso, ucwaningo lwezinkangelo, ucwaningo enkundleni, noma imifefenyeko
- Finyelela esiphethweni usebenzisa Imininingo ebuthiwe, buyekeza isihlawumbiselo, noma uphakamise esisha, uphinde umdludlungu
- Bhala Indlelasu echazisayo yenkangelo neziphumo noma isiphetho ezifinyelelwe
- Faka iziphumo zakho ukuba zibuyekezwe izingcweti ezingabacwaningi abamkantshu'bonvu kulowo mkhakha
Isinyathelo ngasinye sincike ezinkangelweni ezithembekayo neziphindekayo, ezakha esisekelo sokuhluzeka lwenzululwazi nokuqinisekiswa kweziphumo.
Izinkangelo zineqhaza ezinyathelweni ezimbili, esesibili nesesihlanu zendlelasu yenzululwazi. Kodwa, isimiselo sokuphindeka sifuna ukuba izinkangelo zenziwe abantu abahlukene ziqhathaniseke futhi zingaguquguquki. Izinzawu zabantu zihlezi zichemile futhi zithela Imininingo yezingabunjalo, okunzima ukuyivamisa, ukuyiqopha, noma ukuyiqhathanisa nezabanye abakhangeli. Ukuze kubhekwane nalokhu, kwathuthukiswa izilinganiso zokukhiqiza izinkangelo ezingachemile nezomngakonani.
Amaphatho
[hlela | Hlela umthombo]- ↑ "Philosophy of Cosmology". The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University. 2017.
- ↑ "Meanings and Definitions of Words at". Dictionary.com. Kulandwe ngomhlaka 2022-05-13.
- ↑ Kosso, Peter (2011). A Summary of Scientific Method. Springer. p. 9. ISBN 978-9400716131.
- ↑ Mendez, Carl Cedrick L.; Heller, H. Craig; Berenbaum, May (2009). Life: The Science of Biology, 9th Ed. US: Macmillan. pp. 13–14. ISBN 978-1429219624.
- ↑ Shipman, James; Wilson, Jerry D.; Todd, Aaron (2009). Introduction to Physical Science, 12th Ed. Cengage Learning. p. 4. ISBN 978-0538731874.