Isiza sefagugu sesifundazwe
Iziza zefagugu zesifundazwe INingizimu Afrika ziyizindawo ezibalulekile ngokomlando noma ezingokwesiko ngaphakathi kwesifundazwe ngasinye futhi ngenxa yalesi sizathu zimenyezelwe ngokuya ngeSigaba 28 soMthetho Wezinsizakusebenza ZefaGugu Kuzwelonke (NHRA) noma umthetho wesifundazwe ofanele. Ukuhlonzwa kwakuyinto entsha eyaqala ukusebenza ngokwethula koMthetho mhla-1 April 2000 lapho zonke izikhumbuzo zezwelinke zangaphambili zimenyezelwe uMkhandlu Wezikhumbuzo Kazwelonke (National Monuments Council) wangaphambili kanye nezinhlangano zangamanduleli zayo ezaba yiziza zefagugu zezifundazwe njengoba kuboniswe eSigabeni 58 soMthetho.
Zombili iziza zefagugu zesifundazwe nez8kazwelonke zivikelwe ngaphansi kwemibandela yeSigaba 27 se-NHRA noma umthetho wesifundazwe esifanele futhi imvume iyadingeka ukuze kusetshenzelwe kuzo. Iziza zefagugu zezifundazwe zimenyezelwe futhi ziphethwe yisiphathimandla sezinsizakusebenza zefagugu lesifundazwe kuyilapho iziza zefagugu kuzwelonke zingaphansi kweSAHRA.
IKwaZulu-Natal iwukuphela kwesifundazwe esinomthetho waso wefagugu futhi izindawo zefagugu zesifundazwe zaziwa ngokuthi 'izindawo zefagugu' noma 'izimpawundawo zezifundazwe' kuye ngokuthi ezangasese noma ezikahulumeni.
Iziza zefagugu zezifundazwe eziningi zisaphawulwe ngophawu oludala lezikhumbuzo zikazwelinke kodwa iziphathimandla zezeinsizakusebenza zefagugu zesifundazwe saKwaZulu-Natal, eNyakatho Kapa naseNtshonalanga Kapa ziye zazikhandela izimpawu azo ezintsha.