Sumo
I-Sumo (isiJapane: H, Hepburn: sumō, [sɯmoː], ikhanyisiwe. "Ukushayana") kuyindlela yokulwa okuqhudelana ngokugcwele lapho i-rikishi (wrestler) izama ukuphoqa isitha sayo ukuphuma eringini eliyisiyingi (dohyō) noma ekuthinteni umhlabathi nganoma yisiphi isitho somzimba ngaphandle kwamathe ezinyawo zakhe (imvamisa ngokumjikijela, ngokumsunduza noma ngokumcindezela phansi). I-sumo yobuchwepheshe ayikhiphi abesifazane emncintiswaneni nasemikhosini.
Umlando
[hlela | Hlela umthombo]Imidwebo yodonga lwangaphambili ikhombisa ukuthi i-sumo yavela emdansweni wesiko lezolimo owenziwa ngomthandazo wesivuno esihle. Ukukhulunywa kokuqala kwe-sumo kungatholakala embhalweni wesandla waseKojiki osukela ku-712, ochaza ukuthi ukutholwa kweziqhingi zaseJapan kwathathwa kanjani kumdlalo we-wrestling phakathi kwekami owaziwa ngokuthi yiTakemikazuchi neTakeminakata.
UTakemikazuchi wayengunkulunkulu wezulu lokuduma, inkemba, nokunqoba, okwenziwe ngegazi elachithwa lapho u-Izanagi ebulala idimoni lomlilo uKagu-tsuchi. UTakeminakata wayengunkulunkulu wamanzi, umoya, ezolimo nokuzingela, kanye nozalo olude lukankulunkulu wesiphepho uSusanoo. Ngenkathi uTakemikazuchi efuna ukunqoba umhlaba wase-Izumo, uTakeminakata wamphonsela inselelo yokulwa ngezandla. Kuma-melee abo, uTakemikazuchi wabamba ingalo kaTakeminakata wayicoboshisa "njengomhlanga," wehlula uTakeminakata wafuna ne-Izumo.
I-Nihon Shoki, eyashicilelwa ngo-720, ibeka umdlalo wokuqala we-sumo phakathi kwabantu abafayo kuze kube unyaka we-23 BC, lapho indoda egama linguNomi no Sukune ilwa noTaima noKuehaya ngokucela kuka-Emperor Suinin futhi ekugcineni yambulala, yamenza ukhokho wasenganekwaneni Ngokusho kukaNihon Shoki, uNomi wephule ubambo lukaTaima ngokukhahlela okukodwa, wambulala nokukhahlela nasemhlane. Kuze kube yiNkathi Ephakathi yaseJapan, le ndlela engalawulwa yomthetho yokulwa yayivame ukulwelwa kuze kufe omunye wabalwi.Izimpi zokuqala ezazifakazelwa ngokomlando zabanjwa ngo-642 enkantolo ye-Empress Kōgyoku ngenhloso yokubungaza impi yaseKorea. Emakhulwini eminyaka alandela, ukuthandwa kwesumo ngaphakathi kwenkantolo kwandise ukubaluleka kwayo emkhosini nakwezenkolo. Imicimbi ejwayelekile enkantolo ye-Emperor, i-sumai no sechie, nokusungulwa kwesethi yokuqala yemithetho ye-sumo iwela enkathini yamasiko yenkathi ka-Heian.