Taily Terena

UTaily Terena (ozalwa ngo-1993, eBrasília, eBrazil) ungumcwaningi we-anthropology, umvikeli wemvelo kanye nomeluleki wezenhlalo waseBrazil ongowesizwe samaTerena (Xané). Uhlonishwa ngomsebenzi wakhe wokuphakamisa amalungelo abantu bomdabu, ubulungiswa bezulu, kanye nokulingana ngokobulili, eBrazil nasemazingeni amazwe ngamazwe. Ngo-2025, waba ngumuntu wokuqala womdabu waseBrazil owathola i-Global Citizen Prize ngenxa yobuholi bakhe emsebenzini wokuvikela imvelo nokumela abantu bomdabu.[1]
Impilo yakhe nemfundo
[hlela | Hlela umthombo]UTerena wazalwa eBrasília, eBrazil, ngo-1993, emndenini onomlando oqinile wokulwela amalungelo abantu bomdabu nokuvikelwa kwemvelo. Unina, u-Emília Dulce Florentino, ungumvikeli wemvelo, kanti uyise, uMarcos Terena, uthathwa njengomunye wabasunguli benhlangano yabantu bomdabu eBrazil.[2]Wakhulela phakathi kwezindawo zasemadolobheni kanye noMhlaba wamaTerena iTaunay Ipegue eMato Grosso do Sul, lapho aqinisa khona ubudlelwano bakhe namasiko kanye nempilo yomphakathi. Wafunda i-anthropology nezifundo zomphakathi e-University of Brasília, egxila ekugcineni amasiko nasendleleni yokudluliselwa kolwazi lwendabuko lwabantu bomdabu. Ucwaningo lwakhe lugqamisa ukuthi izifazane emphakathini wendabuko zigcina futhi ziguqula amasiko ngezizukulwane.[3]
Imisebenzi yakhe
[hlela | Hlela umthombo]Amalungelo abantu bomdabu
[hlela | Hlela umthombo]UTerena uyilungu elisebenzayo le-International Indian Treaty Council, lapho eqinisekisa ukuthi imibono yabantu bomdabu imelwe ezindaweni zokuthatha izinqumo zomhlaba[4].Ubuyela futhi neqhaza kwi-Institute of Indigenous Memory and Science futhi uyisunguli-mbambisene le-Inamatí Xâné Terena Youth Collective, ehlose ukuqinisekisa intsha yabomdabu kanye nokuqhubekisela phambili amasiko.
Isayensi yendabuko
[hlela | Hlela umthombo]Umsebenzi wakhe ugcizelela ukubaluleka kwesayensi yendabuko — ulwazi oludluliselwa ngokuhlangenwe nakho lwesizukulwane kuya kwesinye — uma kuqhathaniswa nesayensi yaseNtshonalanga esekelwe kakhulu ezivivinyweni zelabhorethri. Uke wathi abantu bomdabu “abadingi isayensi yaseNtshonalanga ukuze baqinisekise lokho abesekwazi ngezizukulwane ngokubuka nokuqaphela”.[5]
Ubulungiswa besimosezulu
[hlela | Hlela umthombo]UTerena ubambe iqhaza ezinkomfeni eziningi ze-United Nations Climate Change Conference (COP) njengommeli wabantu bomdabu.[6]Ekuqaleni wadumazeka ngokuthatha phezulu kwezinkampani namazwe kulezi zindawo, kodwa wazimisela ukuqinisekisa ukuthi imiphakathi yabomdabu ibonwa njengeqoqo elilinganayo ezinkulumweni zezulu. Uhlala ekhumbula amazwi kameluleki wakhe: “Uma singahlali etafuleni ukuze sidle ndawonye, kusho ukuthi siyadliwa etafuleni.[7]
Ubulili nomhlaba
[hlela | Hlela umthombo]Umqondo owaziwayo emsebenzini kaTerena wukuhlanganisa umzimba–nomhlaba, oxhumanisa ubulungiswa bemvelo namalungelo abesifazane. Uthi izidumbu zabesifazane zivame ukuba yizokuqala ukukhombisa umthelela wokulimala kwemvelo, okwenza ukulingana ngokobulili kube yingxenye eyinhloko yokuphila okuhle kwemvelo.[8]
Ukuhlonishwa
[hlela | Hlela umthombo]Ngo-2025, uTerena wathola Global Citizen Prize, waba ngumuntu wokuqala womdabu waseBrazil onikezwe lo mklomelo.[9]Wawuchaza njengempumelelo engeyona eyakhe kuphela kodwa njengokuqashelwa kwezwi labantu bomdabu emhlabeni jikelele.[10]
Ifilosofi
[hlela | Hlela umthombo]Umbono wakhe usekelwe ekumelaneni kwemvelo namasiko. Ngokufananisa nemijikelezo yemvelo, ugcizelela ukuthi ngemuva kokubhujiswa — njengomlilo wasendle — ukuvuselelwa kuza njalo ngokubuya kwemvula. Le filosofi iyisisekelo sendlela yakhe yokubuka imibhikisho yomphakathi kanye nokululama kwezulu.[11]
Umthombo
[hlela | Hlela umthombo]- ↑ https://www.globalcitizen.org/en/content/taily-terena-activist-global-citizen-prize-profile/
- ↑ https://news.mongabay.com/2025/06/breathe-thats-nature-within-you-interview-with-indigenous-activist-taily-terena/
- ↑ https://news.mongabay.com/2025/06/breathe-thats-nature-within-you-interview-with-indigenous-activist-taily-terena/
- ↑ https://news.mongabay.com/2025/06/breathe-thats-nature-within-you-interview-with-indigenous-activist-taily-terena/
- ↑ https://news.mongabay.com/2025/06/breathe-thats-nature-within-you-interview-with-indigenous-activist-taily-terena/
- ↑ https://www.globalcitizen.org/en/content/taily-terena-activist-global-citizen-prize-profile/
- ↑ https://news.mongabay.com/2025/06/breathe-thats-nature-within-you-interview-with-indigenous-activist-taily-terena/
- ↑ https://news.mongabay.com/2025/06/breathe-thats-nature-within-you-interview-with-indigenous-activist-taily-terena/
- ↑ https://www.globalcitizen.org/en/content/taily-terena-activist-global-citizen-prize-profile/
- ↑ https://www.globalcitizen.org/en/content/taily-terena-activist-global-citizen-prize-profile/
- ↑ https://news.mongabay.com/2025/06/breathe-thats-nature-within-you-interview-with-indigenous-activist-taily-terena/