Jump to content

Taily Terena

Mayelana Wikipedia
Taily Terena

UTaily Terena (ozalwa ngo-1993, eBrasília, eBrazil) ungumcwaningi we-anthropology, umvikeli wemvelo kanye nomeluleki wezenhlalo waseBrazil ongowesizwe samaTerena (Xané). Uhlonishwa ngomsebenzi wakhe wokuphakamisa amalungelo abantu bomdabu, ubulungiswa bezulu, kanye nokulingana ngokobulili, eBrazil nasemazingeni amazwe ngamazwe. Ngo-2025, waba ngumuntu wokuqala womdabu waseBrazil owathola i-Global Citizen Prize ngenxa yobuholi bakhe emsebenzini wokuvikela imvelo nokumela abantu bomdabu.[1]

Impilo yakhe nemfundo

[hlela | Hlela umthombo]

UTerena wazalwa eBrasília, eBrazil, ngo-1993, emndenini onomlando oqinile wokulwela amalungelo abantu bomdabu nokuvikelwa kwemvelo. Unina, u-Emília Dulce Florentino, ungumvikeli wemvelo, kanti uyise, uMarcos Terena, uthathwa njengomunye wabasunguli benhlangano yabantu bomdabu eBrazil.[2]Wakhulela phakathi kwezindawo zasemadolobheni kanye noMhlaba wamaTerena iTaunay Ipegue eMato Grosso do Sul, lapho aqinisa khona ubudlelwano bakhe namasiko kanye nempilo yomphakathi. Wafunda i-anthropology nezifundo zomphakathi e-University of Brasília, egxila ekugcineni amasiko nasendleleni yokudluliselwa kolwazi lwendabuko lwabantu bomdabu. Ucwaningo lwakhe lugqamisa ukuthi izifazane emphakathini wendabuko zigcina futhi ziguqula amasiko ngezizukulwane.[3]

Imisebenzi yakhe

[hlela | Hlela umthombo]

Amalungelo abantu bomdabu

[hlela | Hlela umthombo]

UTerena uyilungu elisebenzayo le-International Indian Treaty Council, lapho eqinisekisa ukuthi imibono yabantu bomdabu imelwe ezindaweni zokuthatha izinqumo zomhlaba[4].Ubuyela futhi neqhaza kwi-Institute of Indigenous Memory and Science futhi uyisunguli-mbambisene le-Inamatí Xâné Terena Youth Collective, ehlose ukuqinisekisa intsha yabomdabu kanye nokuqhubekisela phambili amasiko.

Isayensi yendabuko

[hlela | Hlela umthombo]

Umsebenzi wakhe ugcizelela ukubaluleka kwesayensi yendabuko — ulwazi oludluliselwa ngokuhlangenwe nakho lwesizukulwane kuya kwesinye — uma kuqhathaniswa nesayensi yaseNtshonalanga esekelwe kakhulu ezivivinyweni zelabhorethri. Uke wathi abantu bomdabu “abadingi isayensi yaseNtshonalanga ukuze baqinisekise lokho abesekwazi ngezizukulwane ngokubuka nokuqaphela”.[5]

Ubulungiswa besimosezulu
[hlela | Hlela umthombo]

UTerena ubambe iqhaza ezinkomfeni eziningi ze-United Nations Climate Change Conference (COP) njengommeli wabantu bomdabu.[6]Ekuqaleni wadumazeka ngokuthatha phezulu kwezinkampani namazwe kulezi zindawo, kodwa wazimisela ukuqinisekisa ukuthi imiphakathi yabomdabu ibonwa njengeqoqo elilinganayo ezinkulumweni zezulu. Uhlala ekhumbula amazwi kameluleki wakhe: “Uma singahlali etafuleni ukuze sidle ndawonye, kusho ukuthi siyadliwa etafuleni.[7]

Ubulili nomhlaba
[hlela | Hlela umthombo]

Umqondo owaziwayo emsebenzini kaTerena wukuhlanganisa umzimba–nomhlaba, oxhumanisa ubulungiswa bemvelo namalungelo abesifazane. Uthi izidumbu zabesifazane zivame ukuba yizokuqala ukukhombisa umthelela wokulimala kwemvelo, okwenza ukulingana ngokobulili kube yingxenye eyinhloko yokuphila okuhle kwemvelo.[8]

Ukuhlonishwa

[hlela | Hlela umthombo]

Ngo-2025, uTerena wathola Global Citizen Prize, waba ngumuntu wokuqala womdabu waseBrazil onikezwe lo mklomelo.[9]Wawuchaza njengempumelelo engeyona eyakhe kuphela kodwa njengokuqashelwa kwezwi labantu bomdabu emhlabeni jikelele.[10]

Ifilosofi

[hlela | Hlela umthombo]

Umbono wakhe usekelwe ekumelaneni kwemvelo namasiko. Ngokufananisa nemijikelezo yemvelo, ugcizelela ukuthi ngemuva kokubhujiswa — njengomlilo wasendle — ukuvuselelwa kuza njalo ngokubuya kwemvula. Le filosofi iyisisekelo sendlela yakhe yokubuka imibhikisho yomphakathi kanye nokululama kwezulu.[11]

Umthombo

[hlela | Hlela umthombo]
  1. https://www.globalcitizen.org/en/content/taily-terena-activist-global-citizen-prize-profile/
  2. https://news.mongabay.com/2025/06/breathe-thats-nature-within-you-interview-with-indigenous-activist-taily-terena/
  3. https://news.mongabay.com/2025/06/breathe-thats-nature-within-you-interview-with-indigenous-activist-taily-terena/
  4. https://news.mongabay.com/2025/06/breathe-thats-nature-within-you-interview-with-indigenous-activist-taily-terena/
  5. https://news.mongabay.com/2025/06/breathe-thats-nature-within-you-interview-with-indigenous-activist-taily-terena/
  6. https://www.globalcitizen.org/en/content/taily-terena-activist-global-citizen-prize-profile/
  7. https://news.mongabay.com/2025/06/breathe-thats-nature-within-you-interview-with-indigenous-activist-taily-terena/
  8. https://news.mongabay.com/2025/06/breathe-thats-nature-within-you-interview-with-indigenous-activist-taily-terena/
  9. https://www.globalcitizen.org/en/content/taily-terena-activist-global-citizen-prize-profile/
  10. https://www.globalcitizen.org/en/content/taily-terena-activist-global-citizen-prize-profile/
  11. https://news.mongabay.com/2025/06/breathe-thats-nature-within-you-interview-with-indigenous-activist-taily-terena/