Transnet
iTransnet SOC Ltd iyinkampani enkulu yezokuthutha ngokwezitimela, amatheku kanye nomgwaqomathumbu ongaphansi kwobumnikazi bukahulumeni waseNingizimu Afrika. Indlunkulu yayo iseCarlton Centre kwaDongaziyaduma. Isungulwe ngohlaka lwenkampani yemfanelo elinganiselwe ngo mhla wokuqala kaNcwaba ngowe-1990. Iningi lezabelo zobumnikazi zenkampani zingaphansi kwoMnyango kaZwelonke wamaNkampani oMphakathi, uphiko lwegatsha lokuphatha likahulumeni waseNingizimu Afrika. Lenkampani isungulwe ngokwaka kabusha uhlaka lwamaphiko wezinxenye zebhzinisi ze-South African Railways and Harbours.
Uhlaka
[hlela | Hlela umthombo]iTransnet inezigaba ezinhlanu:
| IsiNgisi | IsiZulu | Iqhaza |
|---|---|---|
| Transet National Ports Authority | Isiphathimandla sikaZwelonke samaTheku seTransnet | Ukuphatha nokuhlinzeka inkozo yamatheku amqoka kakhulu eKapa, eChwebeni, eThekwini, eGqeberha, kanye neSaldanha. |
| Transnet Pipelines | Imigwaqomathumbu yeTransnet | Ukuphatha nokuhlinzeka inkonzo yemigwaqomathumbu yezibaseli emqoka (kakhulu amafutha etshe kanye nohowo wemvelo) |
| Transnet Freight Rail | Ezentuthozimpahla zeTransnet | Ukuphatha nokuhlinzeka inkonzo yokuthutha impahla ngezitimeli |
| Transnet Engineering | Ezomngcikisho zeTransnet | Ukuhlinzeka inkonzo yomngcikisho |
| Transnet Rail Infrastructure Manager | Isiphathi seNgqalasizinda yeziTimela seTransnet | Ukuphatha nokulondoloza izingqalasizinda zezitimela |
| Transnet Property | Impahla engaNyakazeki yeTranset | Ukuphatha izakhiwo nomhlaba obungaphansi bobumnini bukaTransnet |
Umlando
[hlela | Hlela umthombo]Izitimela zaqala ukwakhiwa endaweni ezungeze iKapa futhi kamuva eThekwini cishe ngawo-1840. Umzila wokuqala wavulwa eThekwini ngomhlak 27 kaNhlangulana 1860. Uxhoxho wokuqala wakhelwe ukuze ikhonze indawo yokukhiqiza yezolimo phakathi kweKapa neWellington. Izindaba zokuthi kukhona igolide eTransvaal Republic, zashukumisa uHulumeni waseCape Colony (osekelwa uHulumeni waseBrithani) ukuba axhumanise iKimberley (ngokushesha ngangokunokwenzeka) ngesitimela neCape Town njengenxenye yenhloso yokudla umhlaba waseNingizimu Afrika.
Izitimela zonke oBumbanweni waseNingizimu Afrika zazingaphansi hwohlelo owodwa mhla izinkampani zezitimela zamakoloni ahlanganiswe ukusungula uBumbano waseNingizimu Afrika: i-Central African Railways yeTransvaal kanye neOrange Free State, iCape Government Railways yeKapa Koloni kanye neNatal Government Railways yeNatal Koloni. Lokho kufezwe ngokushaywa kwomthethosisekelo woBumbano waseNingizimu Afrika. Ngakho, kwazalwa i-South African Railways and Harbours (SAR&H).
Ngo mhla 31 kaNhlaba 1961, uBumbano uphenduke iRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika (ngokuba izibopho zokugcina zobudlelwane ngaphakathi kabadlibezwe abazinzile eNingizimu Afrika nezwe elingunina labo: uMbuso oHlangeneyo). Ngowe-1981, uhulumeni wobandlululo wanquma ukuthi i-SAR&H kufanele izihlele kabusha njengebhizinisi ejwayelekile ukuze izilungiselele ukudayiswa kubatshali bemali bangasese. Kamuva, ma kuqala imboni yezindiza zokuhweba, i-South African Airways nayo yaba yingxenye yaloluhlaka omkhulu wokuthutha emhlabeni, olwandle nasezulwini. Okwakumqoka kulenqubo kwakungukuguqula igama nokubukeka bwenhlangano, okwakufanele kuveze iqhaza lokuba ibhizinisi kahulumeni. NgoMbasa 1981, izitimela, amatheku, ezokuthutha ngemigwaqo kanye nemigwaqomathumbu yezwe yonke wayaziwa ngokuthi yi-South African Transport Services (SATS). Ma iPhalamende yaseNingizimu Afrika ishaya umthetho obizwa iLegal Succession to the South African Transport Services Act (Umthetho omayelana ukwelama ngokusemthethweni kwe-SATS), 1989, iSATS iphenduke inkampani yangempela. Nge-1990, lenkampani yaseyibizwa ngelika-Transnet.