uMfula uMsunduzi
| uMsunduzi Dusi River | |
|---|---|
|
Script error: No such module "WikidataIB". Script error: No such module "WikidataIB". | |
| Indawo | |
| Izwe | INingizimu Afrika |
| Isifundazwe | KwaZulu-Natal |
| Izici zomzimba | |
| Source | |
| • location | Elandskop, KwaZulu-Natal |
| Mouth | uMngeni River |
• location |
Ngaphambi kweInanda Dam |
| Length | 115 km |
| Basin size | 875 km² |
| Basin features | |
Umfula uMsunduzi ungumfula osesifundazweni saKwaZulu-Natal, eNingizimu Afrika. Waziwa nangokuthi Dusi River. Igama elithi Msunduzi livela esiZulwini. UMsunduzi ungumfudlana woMngeni.
Umthombo nendlela ogeleza ngayo
[hlela | Hlela umthombo]uMsunduzi uqala eduze kwase-Elandskop eMidlands, ugeleza empumalanga udabule eYideni, Imbali naseMgungundlovu. Ekugcineni ungenela eMngeni ngaphambi kwe-Inanda Dam.[1]
Ubude bomfula bulinganiselwa ku-115 km kanti indawo edonsa amanzi icishe ibe ngu-875 km².[1]
Amadamu nezingqalasizinda
[hlela | Hlela umthombo]Nakuba uMsunduzi ungenawo amadamu amakhulu afana neMidmar Dam, kunezindawo ezibalulekile ezihlanganisa:
- iHenley Dam (Ravine Dam) – idamu elidala elalisebenza ukuhlinzeka ngamanzi ePietermaritzburg.
- iCamps Drift – indawo edume ngemidlalo yamakhayakhi edolobheni.
- iDarvill Wastewater Treatment Works – isikhungo sokuhlanza amanzi angcolile ngaphambi kokuba abuyele emfuleni.[1]
Umlando wendabuko
[hlela | Hlela umthombo]Ngokomlando odluliselwa ngomlomo uMsunduzi uhlotshaniswa nengxabano phakathi kweNkosi uShaka kaSenzangakhona kanye neNkosi uMadzikane kaKhalimeshe Zulu, kamuva owaba umsunguli wombuso wamaBhaca.
Kuthiwa iNkosi uMadzikane yayakhe phezu koMsunduzi ngesikhathi amabutho kaShaka ehlasela ekuseni. Impi kuthiwa yaba nzima, kwachitheka igazi, kwaphoqeleka uMadzikane ukuba ahlehle aye ngaseningizimu ehamba nezizwe ezazimlandela. Ekugcineni wamisa eduze koMfula uMzimkhulu, lapho aqala khona ukuqinisa umbuso wamaBhaca.
Le ndaba itholakala ezibongweni zikaMadzikane ezimchaza ngokuthi:
- Zulu uMadzikane,
- umadzika-dzika iziZwe neZizwana,
- ngobedzikadzike nezakubo KwaZulu...

Lezi zindaba zibonisa ukubaluleka koMsunduzi njengendawo eyaba yinkundla yezimpi nezinguquko zomlando ngesikhathi sokwakheka kwezizwe zamaNguni ngekhulunyaka le-19.
EMgungundlovu
[hlela | Hlela umthombo]UMsunduzi udlula enkabeni yaseMgungundlovu, inhloko-dolobha yesifundazwe saKwaZulu-Natal. Ingxenye yomfula ngaphakathi kwedolobha iye yavalwa ngamadamu amancane futhi isetshenziselwa ukugibela izikebhe nokuzivocavoca. Le ngxenye yaziwa ngokuthi Camps Drift.
UMasipala waseMsunduzi waqanjwa ngalo igama lalo mfula.
I-Dusi Canoe Marathon
[hlela | Hlela umthombo]IDusi Canoe Marathon ngumjaho waminyaka yonke wezikebhe oqala eMgungundlovu uphele eThekwini. Umjaho uqala emfuleni uMsunduzi bese uqhubekela kuMngeni. Uheha abagwedli ababalelwa ku-2000 minyaka yonke. Umjaho waqala ngo-1951.[2]
Izinkinga zezinga lamanzi
[hlela | Hlela umthombo]Esifundeni saseMgungundlovu, kwesinye isikhathi umfula uqukatha inani lamagciwane i-Escherichia coli (E. coli) elifinyelela ku-50 000 ngama-ml angu-100. Lokhu kudala izinkinga zempilo kubagwedli bezikebhe, okuhlanganisa isifo sohudo (esaziwa ngokuthi "izisu ze-Dusi"), izifo zamehlo nezindlebe, kanye nokutheleleka kwezilonda.[1]
Izinga eliphansi lamanzi libangelwa ukuvuza nokugcwala kwamapayipi endle ngesikhathi sezimvula ezinamandla kanye nokulahlwa kukadoti okungekho emthethweni.
I-NGO, Duzi-uMngeni Conservation Trust (DUCT), isungulelwe ukuthuthukisa izinga lamanzi nokulondoloza imvelo ezungeze umfula. Ngonyaka wezi-2016 uMasipala waseMsunduzi waqala uhlelo lokulungisa uhlelo lokukhuculula indle ukuze kuthuthukiswe izinga lamanzi.
Ukubaluleka
[hlela | Hlela umthombo]uMsunduzi unomthelela omkhulu kwezokuzijabulisa, ezemidlalo, kwezolimo kanye nokuphakelwa kwamanzi eThekwini naseMgungundlovu.
Izikhombo
[hlela | Hlela umthombo]- 1 2 3 4 Department of Water and Sanitation. State of Rivers Report: uMngeni System – uMsunduzi. https://www.dws.gov.za/iwqs/rhp/state_of_rivers/state_of_umngeni_02/umsunduze.html
- ↑ de Villiers, Hugo (April 1975). "Duzi Marathon". South African Panorama 20 (4). https://archive.org/details/sim_south-african-panorama_1975-04_20_4