Umklamo we-SWiP

Umklamo we-SWiP usebenzisa ubuchwephese bolimi, iimininingo nolwazi ukuze uqhakambise ukulingana kwezilimi kuzo zonke izilimi ezisemthethweni zaseNingizimu Afrika. Isimo sokuqhoqhobala kolimi lesiNgisi (futhi kancane neisiBhunu) sibe nomphumela owenze isiNgisi saba ulimi lokufunda nokufundisa esibukela phansi umchazalwazi womdabu, [1] nokwenza izilimi zomdabu zase-Afrika ngokuvamile zingabi nazo izinsizakusebenza. Isifinyezo esithi "SWiP" sichazisa ukubambisana kwabalingani abathathu abakhulu, abahlanganisa inhlangani i-SADiLaR, ingqoqelolwazi ekhululekile iWikipedia kanye nenhlangano i-PanSALB, okuyizinhlangano ezisebenzisana nemiphakathi yezezilimi emiphakathini nakwaNgqondonkulu, ukubhekana nokungalingani kolimi kusetshenziswa ezobuchwepheshe bezezibhangqiwe, ikakhulukazi i-Wikipedia. [2]
Ngaphansi kobandlululo, izilimi ezithile zazibukelwa phansi, okuhlanganisa isiNdebele, Siswati, Xitsonga nesiTshivenda.[3] Ukuze kubhekwane nokungameleleki kahle kwezilimi zomdabu zaseNingizimu Afrika, izinhlangano ezintathu ziyasebenzisana ukuze kwakhiwe iqoqovane lezilimi ezinezinsizakusebenza eziphansi elingcono. Lezi zinhlangano yilezi:[4]
- Isikhungo saseNingizimu Afrika Sezinsizakusebenza Zolimi lwezibhangqiwe (SADiLaR)
- Wikimedia South Africa, (Wikipedia)
- Ibhodi Lolimi LwaseNingizimu Afrika (PanSALB)
I-Wikipedia iwumthombo wemininingo yolimi ojwayelekile kwezokudludlungwa kolimi lwemvelo (NLP). Izilimi ezinezinsiza eziphansi zinamaqoqovane emibhalo engeminingi (imininingo yenkulumo, umbhalo enokuphawula kanye nezinye izinhlobo zemininingo yolimi) ukuze izinongo zolimi ezinkulu ziwamonyulele ukwakha ukudludlungwa kolimi lwemvelo. Umklamo we-SWiP wethule izinhlobonhlobo zamathuba ahlukile okuqoqwa kanye nokuhlanganiswa kwamaqoqovane afanelekile wezilimi ezinezinsiza ezincane. Lawa maqoqovane angasetshenziselwa ukudala izichazamazwi ezisekelwe kuqoqovane noma ukuhumusha okuzihlelelekayo.
Lo mklamo wokubambisana wenzelwe ukuqhakambisa, ukulondoloza, kanye nokubhangqisa izilimi zomdabu zaseNingizimu Afrika nolwazi lwamasiko ngokuthuthukisa ukuba khona kwazo ezinkundleni zezibhangqiwe ezifana neWikipedia. Ngokubambisana nezinhlangano zamasiko nezezilimi, lo mklamo uklanyelwe ukuvala igebe lezezibhangqiwe futhi uqinisekise ukuthi izilimi zebele kanye nezilando zamasiko ziyagcinwa futhi zabiwe kuxhakaxholo.[5]
Imiphumela
[hlela | Hlela umthombo]Kulindeleke ukuthi umklamo we-SWiP wenze lokhu:
- Uthuthukise ukubakhona kwezezibhangqiwe kwezilimi zomdabu zaseNingizimu Afrika ezinkundleni ezifana neWikipedia
- Ukucijisa nokuqeqesha imiphakathi ngamakhono wokudala isiqikili sezibhangqiwe
- Ukubhangqisa nokusabalalisa ulwazi lwamasiko namagugu ngezilimi zomdabu
- Ukugqugquzela ukusebenzisana okusimeme phakathi kwemiphakathi yezemfundo, yamasiko, neyezezibhangqiwe eNingizimu Afrika .
Umlando
[hlela | Hlela umthombo]Isigaba sokuqala somklamo we-SWiP sethulwa mhla zingama-20 kuMandulo kowezi-2023 e-UNISA noNkosi yamaNdebele u-Enock Makhosoke II Mabhena, ekhona.[3] Lo mcimbi wenyakula izehlakalo ezimbalwa ezisohlwini ngezansi ngempumelelo. Isigaba sesibili salo mklamo saqala ngoNovemba 2024 futhi siyaqhubeka kuze kube ngu-2025 ezindaweni ezifana neNelson Mandela University, iNyuvesi yaseMpumalanga, iMangosuthu University of Technology kanye neNyuvesi yaseLimpopo.[6]
Izisungulo nemicimbi
[hlela | Hlela umthombo]Ukucijiswa komphakathi
[hlela | Hlela umthombo]Lo mklamo wabamba izigcawu zokuqeqeshwa ezibanzi, wabandakanya ababambiqhaza abangaphezu kwama-300 abavela emanyuvesi ahlukahlukene aseNingizimu Afrika . Abaqeqeshi bethula iWikipedia kuzifundiswa futhi zafundiswa amakhono okubhala izibhalwa (nokwengeza isiqikili, izingcaphuno, nezithombe) futhi bazijwayeza ukuhumusha besebenzisa ithuluzi lokuhumusha le-Wikipedia.[7]
Lezi zigcawu ziholele ekwakhiweni kwezibhalwa ezintsha ezingamakhulu, ukuhlela okuyizinkulungwane, kanye neminikelo ebalulekile yesiqikili esibhaliwe, amaphathelelo, nensizakusakaza . Lezi zinhlelo zikhuthaze ukufunda nokubhala kwezezibhangqiwe nokuzibandakanya komphakathi kuyilapho uthuthukisa kakhulu isiqikili solimi lwendabuko kuWikipedia.[5]
Umthelela kanye nokufeziwe
[hlela | Hlela umthombo]
Kusukela yasungulwa, umklamo we-SWIP ufeze lokhu:
- Wandise isiqikili sezezibhangqiwe - Sekudalwe izibhalwa ezingamakhulu ezintsha ku-Wikipedia ngezilimi zomdabu.
- Ulondoloze izilando zamasiko - Umklamo uqinisekise ukuthi izindaba zamasiko, izilimi, namasiko kufinyeleleka kubafundi bomhlaba wonke.
- Ufukule imiphakathi - Ezigcawini zokuqeqesha nezinkundla zokucobelelana ngolwazi, ababambiqhaza abangaphezu kwama-300 sebengabenzi beziqikili sezibhangqiwe abaqhebezayo.
- Ukubonakala Okuthuthukisiwe - Isiqikili esisanda kwakhiwa sesiqongelele ngokuhlanganyela izigidi zokubukwa, okubonisa ukufinyelela izinkumbi okubanzi kwezezibhangqiwe.
Amaphathelelo
[hlela | Hlela umthombo]- ↑ The hegemony of the English language and the plight of African languages: towards linguistic revolution. p. 184–195. https://doi.org/10.70875/v8i3article14.
- ↑ https://www.unizulu.ac.za/swip-workshop-emphasises-essence-of-african-languages/
- 1 2 https://www.unisa.ac.za/sites/myunisa/default/News/Articles/Monarch-embraces-vital-African-languages-project-launched-at-Unisa
- ↑ https://news.nwu.ac.za/swip-project-brings-isindebele-wikipedias-main-platform
- 1 2 https://sadilar.org/en/swip-project-to-champion-sas-indigenous-languages-online/
- ↑ https://www.mut.ac.za/some-mut-students-can-now-post-messages-on-online-encyclopaedia-thanks-tldcs-language-unit/
- ↑ https://www.ul.ac.za/championing-indigenous-languages-through-digital-literacy-training/