Umunwe
| Umunwe | |
|---|---|
Iminwe yesandla sobunxele ibonakala nhlangothi zombili | |
| Imininingwane | |
| Izici | |
| IsiLatini | i-digiti manus |
| I-MeSH | I-D005385 |
| I-TA98 | I-A01.1.00.030 |
| I-TA2 | 150 |
| I-FMA | 9666 |
| Amagama omzimba | |
Umunwe uyigalo elivelele emalungeni angaphambili ezilwane eziningi ezinamalungamane (tetrapod) ezinomgogodla, ikakhulukazi lezo ezinezandla njengabantu nezinye izilwane ezibuchophokhulu. Izilwane zinamalungamane eziningi zinezigalo ezinhlanu (i-pentadactyly), futhi izigalo ezimfushane (ezimfushane kune-metacarpal/metatarsals) ngokuvamile zibizwa ngokuthi izinzwane, kuyilapho lezo ezinde ngokuphawulekayo zibizwa ngokuthi iminwe. Kubantu, iminwe ichazwa ngendlela eguquguqukayo futhi ephikiswayo. Iminwe iyizitho ezibalulekile sokuzwa okuthintekayo nokunyakaza okuhle, zibalulekile ekubeni nesinwe kanye nekhono lokubamba nokusebenzisa izinto.
Abantu
[hlela | Hlela umthombo]Ngokuvamile abantu baneminwe emihlanu, [1] amathambo abizwa ngokuthi ama-phalanges, esandleni ngasinye, yize abanye abantu beneminwe engaphezu noma ngaphansi kwemihlanu ngenxa yezifo zokuzalwa njengomhlaza wentaba (polydactyly) noma Iingcosandla (oligodactyly), noma ngenxa ngengozi noma ngenhloso. Umunwe wokuqala isithupha, ilandelwe umunwe wokukhomba, umkhothi, kuze umunwe ophakathi, isiphohlongo, umunwe wendandatho, obizwa ithoba, kugcine umunwe omncane noma ucikicane.
Ngokwesichazamazwi sikaVilakazi abantwana bakwaZulu babesebenzisa lamagama lapho beteketisa iminwe.[2]
Esadleni sobunene
1. uCikicane or uCiki (little finger)
2. owakoCiki (ring-finger)
3. owakoZigwe (middle finger)
4. uZigwemagwegwe (index-finger) ;
5 . uGwegwelunqume (thumb)
Esandleni sokudla
1. uMwane (thumb)
2. uNtamusomagidi (index-finger)
3. uSogidamasi (middle finger)
4. uMaqathulela (ring finger)
5 . uSozidinjana (little finger)
Uhlaka
[hlela | Hlela umthombo]Amathambo
[hlela | Hlela umthombo]
Isithupha (esixhumene ne-i-trapezium) sitholakala ohlangothini olulodwa, eliqondene nengalo.
Intende yesandla inamathambo amahlanu aziwa ngokuthi ama-metacarpal, elilodwa kuya kwelinye lamadijithi amihlanu. Izandla zomuntu ziqukethe amathambo edijithali ayishumi nane, abizwa ngokuthi ama-phalanges, noma Amathambo e-phalanx: amabili esithupheni (isithupha asinalo i-phalanx ephakathi) Intende yesandla inamathambo amahlanu aziwa ngokuthi amathambo e-metacarpal, elilodwa kuya kwelinye lamadijithi amahlanu. Izandla zomuntu ziqukethe amathambo edijithali ayishumi nane, abizwa nangokuthi ama-phalanges, noma amathambo e-phalanx: amabili esithupheni (isithupha asinalo i-phalanx ephakathi) futhi amathathu kumunwe ngamunye kwemine. Lawa yi-phalanx esekugcineni, ethwele uzipho, i-phalanx ephakathi, kanye ne-proximal phalanx. Amalunga amathambo akheka noma kuphi lapho kuhlangana khona amabili noma ngaphezulu kulawa mathambo. Umunwe ngamunye unamalunga amathathu