Izambane
Amazambane imifino enesitashi evela eMelika esetshenziswa njengokudla okuyisisekelo ezingxenyeni eziningi zomhlaba. Amazambane ayizigaxa ezikhula ngaphansi komhlaba zesitshalo esibizwa ngokuthi I-Solanum tuberosum, okuyisitshalo esihlala iminyaka eminingi esingaphansi komndeni wakwa-Solanaceae.
Ama-Spanishi aletha amazambane e-Yurophu engxenyeni yesibili yekhulu le-16 kusuka eMelika. Namuhla, amazambane ayingxenye ebalulekile yokudla okuningi emhlabeni. Ngemva kwamakhulu eminyaka okukhetha, nokuzalanisa, manje kunezinhlobo ezingaphezu kuka-5 000 zamazambane ahlukahlukene. Amazambane alokhu eyisilimo esibalulekile e-Yurophu, ikakhulukazi eNyakatho naseMpumalanga Yurophu, lapho ukukhiqizwa komuntu ngamunye kusaphakeme kakhulu emhlabeni, ngenkathi ukwanda okusheshayo ekukhiqizeni phakathi nekhulu lama-21 kwakuseningizimu nasempumalanga ye-Asia, kanti i-China, neNdiya behola ukukhiqizwa komhlaba kusukela ngo-2023.
Njengotamatisi nama-nightshades, amazambane aseqenjini le-Solanum; izingxenye eziphezulu zamazambane ziqukethe Ubuthi obubizwa ngokuthi i-solanin. Ama-tuber amazambane avamile alinywe futhi agcinwe kahle akhiqiza Ama-glycoalkaloid ngamanani amancane, kodwa uma ama-sprouts kanye nesikhumba samazambane kubukeka ekukhanyeni, ama-tuber angaba nobuthi.
Umsuka
[hlela | Hlela umthombo]Igama lesiNgisi elithi "amazambane" -Taíno batata", okusho ukuthi "amazambatho amnandi", hhayi isitshalo manje esaziwa nje ngokuthi "amazambana".
Igama elithi "spud" likazambane livela ekhulwini le-15 le-I-spudde, ummese omfushane futhi oqinile noma ummese, cishe ohlobene ne-spyd yaseDenmark, "Isikhali". Ngoshintsho lwe-semantic, umqondo ovamile wokufushane nokuqina wadluliselwa ku-tuber kusukela cishe ngo-1840.